U okviru pretpristupnog programa Evropske unije 2023.-2026. (IPA III) koji finansira Evropska komisija, Evropska agencija za bezbjednost hrane (EFSA) u saradnji sa Hrvatskom agencijom za poljoprivredu i hranu (HAPIH), organizovala je Jesenju školu za procjenu rizika, kako sa aspekta bezbjednosti hrane, tako i sa aspekta zdravlja bilja.

EFSA Jesenja škola je održana u Osijeku u periodu od 11. do 12. novembra 2025. godine, na kojoj su učestvovali predstavnici iz Crne Gore, Srbije, Bosne i Hercegovine, Albanije, Sjeverne Makedonije, Kosova i Turske.

Predstavnice Crne Gore za oblast procjene rizika za zdravlje bilja bile su samostalne savjetnice za zdravstvenu zaštitu bilja Gordana Fuštić i Maja Petrović iz Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove, a za bezbjednost hrane dr Amra Kavazović iz Instituta za javno zdravlje.

Na otvaranju Jesenje škole, rukovodilac Odjeljenja za angažovanje i saradnju pri EFSA-i, Victoria Villamar, istakla je da EFSA i HAPIH kroz ovu inicijativu potvrđuju predanost osnaživanju korisnika IPA programa, jačanju stručnosti, podsticanju saradnje i razvoju snažnih sistema bezbjednosti hrane i zdravlja bilja spremnih za buduće izazove.

U cilju jačanja nacionalnih kapaciteta u procjeni rizika i komunikaciji o rizicima u zemljama u pretpristupnom procesu, eksperti su prezentacijama i interaktivnom komunikacijom uz praktičan rad, nastojali da učesnicima približe standarde Evropske unije. Radi efikasnije edukacije, učesnici su podijeljeni u dvije grupe, za procjenu rizika za bezbjednost hrane i procjenu rizika za zdravlje bilja.

Kada govorimo o zdravlju bilja, jedna od veoma važnih preventivnih mjera sprečavanja unošenja štetnih organizama na nova područja je procjena rizika od njihovog unošenja i odomaćivanja na određenoj teritoriji. Na radionici je istaknuto da se prilikom procjene rizika vrši sistematsko pretraživanje literature, prati globalna rasprostranjenost štetnih organizama i klimatska pogodnost (koriste se metode analize, podaci i alati dostupni zemljama IPA programa). Posebno je dat akcenat na uticaj klimatskih promjena na širenje štetnih organizama bilja na nova područja. S tim u vezi predstavjen je alat za klasifikaciju klime po Kopen-Gajger (platforma R4EU) - Koppen-Geiger climate classification tool (R4EU Platform).

Takođe su predstavljene veoma korisne i praktične baze podataka za procjenu rizika u oblasti zdravlja bilja: Scoly-Hub – globalna baza informacija o potkornjacima i ambrozija-potkornjacima (podfamilija Scolytinae), EFSA baza podataka o biljkama domaćinima bakterije Xylella fastidiosa i druge baze podataka kao što su: EPPO Global Database (globalna baza Evropske i Mediteranske organizacije za zaštitu bilja), GBIF (Globalna baza podataka o biodiverzitetu – Global Biodiversity Information Facility), CABI (Centar za poljoprivredne i biološke nauke – Centre for Agriculture and Bioscience International).