Zdravstvena situacija uzrokovana
pandemijom virusa COVID-19, kako u Crnoj Gori tako i na globalnom nivou,
dominantno determiniše i ekonomska kretanja. Nepovoljna epidemiološka
situacija, odnosno mjere ograničavanja ekonomske aktivnosti u cilju stavljanja
pod kontrolu pandemije opredijelila je budžetska kretanja od početka pandemije
do danas.
To se prije svega ogleda u drastičnom
smanjenju prihoda budžeta u odnosu na prethodnu godinu, odnosno potrebu revidiranja
budžetske potrošnje kako bi se obezbijedio fiskalni prostor za finansiranje tri
paketa socio-ekonomskih mjera usmjerenih na ograničavanje negativnih efekata
pandemije na građane i privredu kao i finansiranje povećanih potreba
zdravstvenog sistema u ovom periodu. I pored izazova sa naplatom budžetskih
prihoda u uslovima znatno smanjene ekonomske aktivnosti i implementacije
pomenutih paketa mjera podrške, likvidnost Budžeta je očuvana te su sve planirane
budžetske obaveze izmirivane pravovremeno.
Prihodi
budžeta u
periodu januar - oktobar 2020. godine iznosili su 1.302,4 mill. € ili 28,3%
procijenjenog BDP-a (4.607,3 mill. €), što je za 96,6 mill. € ili 6,9% manje u
odnosu na planirane Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o budžetu.
U odnosu na plan po Rebalansu, najveće
negativno odstupanje zabilježeno je kod kategorija koje prvenstveno zavise od ostvarenog
prometa, odnosno kod poreza na dodatu
vrijednost u iznosu od 69,7 mill. € ili 13,7%, kao i kod akciza u iznosu od 16,3 mill. € ili 8,8%.
Glavni razlog negativnog odstupanja ovih kategorija prihoda u odnosu na
planirane jeste značajno manje ostvareni turistički promet u toku ljetnje
turističke sezone, a usljed pandemije korona virusa.
U dijelu Donacija zabilježeno je negativno
odstupanje od 19,7 mill. €, kao rezultat toga što je uplata prve tranše donatorskih sredstava od strane EU kao
podrške Crnoj Gori u cilju suzbijanja negativnih efekata virusa COVID-19 u
iznosu od 28,0 mill. € planom prihoda prvobitno predviđena u septembru mjesecu,
dok je uplata predmetnih sredstava izvršena u novembru mjesecu.
Takođe, usljed
činjenice da je u oktobru mjesecu bila planirana i naplata duga od strane Montenegroairlines-a
u iznosu od 9,0 mill. €, bilježi se odstupanje i kod kategorije primici od
otplate kredita.
Kod kategorije ostali
prihodi se takođe bilježi negativno odstupanje prvenstveno usljed činjenice
da nije izvršena planirana uplata po osnovu dividende energetskih kompanija u
većinskom vlasništvu države.
Kao rezultat subvencionisanja zarada
zaposlenih u privrednim granama posebno pogođenim mjerama za ograničavanje
obavljanja djelatnosti u okviru drugog i trećeg paketa ekonomskih mjera, ali i
kao rezultat naplate dijela poreskog duga nacionalnog avioprevoznika
“Montenegroairlines” u iznosu od 10,0 mill. €, porezi i doprinosi na zarade su zabilježili kumulativan rast, u
iznosu od 22,7 mill. € ili 4,8% u odnosu na planirane, pri čemu je porez na
dohodak veći za 2,8 mill. € ili 3,1 u odnosu na planirani, dok su doprinosi u
odnosu na planirane veći za 19,9 mill. € ili 5,2%.
Usljed ostvarenog snažnog rasta ekonomske aktivnosti
iz prethodne godine, nastavljeno je sa trendom rasta naplate po osnovu poreza na dobit, koji je veći za 11,1 mill.
€ ili 17,1% u odnosu na planirani.
U poređenju sa istim periodom prethodne
godine, prihodi budžeta su manji za 192,4 mill. € ili 12,9% usljed ograničene
ekonomske aktivnosti uzrokovane pandemijom virusa COVID-19 i sprovođenja mjera
za ublažavanje negativnih efekata na privredu i građane.
Izdaci
budžeta u
periodu januar - oktobar 2020. godine iznosili su 1.688,2 mill. € ili 36,6%
BDP-a i u odnosu na planirane manji su za 24,8 mill. € odnosno 1,4%.
Najznačajnije odstupanje u odnosu na plan
zabilježeno je kod kategorije rezerve
koja je niža za 18,1 mill. € ili 15,1%.
Tekući
izdaci
ostvareni su na nivou od 692,3 mill. € i manji su za 8,6 mill. € ili 1,2% od
planiranih, što je rezultat ostvarenih ušteda na kategorijama bruto zarade i
ostala lična primanja. Sa druge strane, prvenstveno kao rezultat povećanja
zarada zaposlenih u Prosvjeti i Zdravstvu, ali i jednokratnih davanja u vidu
stimulansa i isplaćenog prekovremenog rada zdravstvenim radnicima za vrijeme
trajanja pandemije, Bruto zarade bilježe rast od 23,5 mill. € ili 6,0% u odnosu
na isti period prethodne godine.
Transferi za
socijalnu zaštitu ostvareni su na nivou od 462,4 mill. € i manji su za 15,6 mill. € ili
3,3% u odnosu na planirane i to usljed nižeg ostvarenja na kategoriji prava iz
oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja u iznosu od 10,5 mill. € i prava iz
oblasti socijalne zaštite u iznosu od 3,0 mill. € Na drugoj strani, prevashodno
kao rezultat sprovođenja novog Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, ova
kategorija bilježi rast od 5,5 mill. € ili 1,6% u odnosu na isti period
prethodne godine.
Transferi institucijama,
pojedinicima, nevladinom i javnom sektoru bilježe rast kako u odnosu na plan tako i
u odnosu na prethodnu godinu i to usljed većih transfera prema Fondu za zdravstveno
osiguranje u cilju saniranja posljedica pandemije.
Na drugoj strani, Kapitalni izdaci realizovani su u iznosu od 177,7 mill. €, što je
za 15,4 mill. € ili 9,5% više od planiranih, i to kao rezultat nastavka
izvođenja radova na započetim kapitalnim projektima, dok su u odnosu na
prethodnu godinu manji za 43,7 mill. € ili 19,7%, kao posljedica smanjenog
intenziteta izvođenja radova na izgradnji prioritetne dionice Autoputa.
U istom periodu Kapitalni budžet
realizovan je u ukupnom iznosu od 141,0 mill. € što je za 8,7 mill. € više od
plana, dok je u odnosu na prethodnu godinu manje za 57,7 mill. €, što je
prvenstveno rezultat smanjenog intenziteta izvođenja radova na dionici Autoputa
usljed pandemije.
U odnosu na isti period prethodne godine,
ukupni izdaci budžeta veći su za 132,6 mill. € ili 8,5% zbog
sprovođenja tri paketa mjera usmjerenih na suzbijanje negativnih efekata
pandemije i pomoć građanima i privredi.
U periodu januar - oktobar 2020. godine
dinamika kretanja budžetskih prihoda i rashoda uticala je na ostvarenje deficita budžeta u iznosu od 385,8 mill.
€ ili 8,4% BDP-a, koji je za 71,8 mill. € ili 22,9% veći u odnosu na planirani.
Prilog: GDDS 10.xlsx
*Podaci u GDDS tabeli predstavljaju
pregled prihoda i rashoda po ekonomskoj klasifikaciji u jednom mjesecu, u
poređenju sa planom i istim periodom prethodne godine;
*Podaci o Kapitalnom budžetu predstavljaju
iznose planiranih i izvršenih izdataka po projektnoj klasifikaciji (sve
kategorije izdataka koje su u funkciji implementacije projekta koji se
finansira iz Kapitalnog budžeta)