Završna konferencija projekta „Jačanje crnogorskog nacionalno utvrđenog doprinosa (NDC) i Akcija prilagođavanja transparentnosti kroz Inicijativu za izgradnju kapaciteta transparentnosti – CBIT“, koji je u periodu 2022–2026. godine sprovodilo Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, uz finansijsku podršku Globalnog fonda za životnu sredinu (GEF) i implementacionu podršku Programa Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) u Crnoj Gori, održana je u srijedu, 26.02.2026. u Podgorici.
Konferencija je okupila predstavnike i predstavnice Vlade, Evropske unije, međunarodnih partnera, stručne i akademske zajednice, kao i institucija nadležnih za prikupljanje, obradu i izvještavanje klimatskih podataka. Centralna poruka skupa je da su transparentnost i odgovornost temelj održivog razvoja, kredibilne klimatske politike i uspješnog nastavka procesa evropskih integracija.
U okviru Ministarskog panela, konferenciju je otvorio ministar ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, Damjan Ćulafić, istakavši da završetak CBIT projekta ne predstavlja kraj procesa, već prelazak iz faze projektne podrške u fazu sistemskog i institucionalno utemeljenog klimatskog upravljanja. Naglasio je da su pouzdani i sektorski razrađeni klimatski podaci mnogo više od izvještajne obaveze – oni su osnova za donošenje javnih politika, planiranje investicija i jačanje međunarodnog kredibiliteta države, u skladu sa članom 13 Pariskog sporazuma i obavezama prema Evropskoj uniji.
Posebno je istakao da je Crna Gora svoju posvećenost cilju klimatske neutralnosti potvrdila intenzivnim radom na zaokruživanju zakonodavnog i strateškog okvira neophodnog za sprovođenje klimatskih politika, čime su stvoreni uslovi za njihovu dosljednu primjenu i dalji napredak u procesu evropskih integracija.
Ministarski panel bio je prilika za razmatranje uloge klimatske transparentnosti u procesu zatvaranja Poglavlja 27 – Životna sredina i klimatske promjene. Svoja izlaganja i osvrte dali su ambasador Evropske unije u Crnoj Gori, Johan Satler, stalna predstavnica Programa Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP), Ekaterina Paniklova, i glavni pregovarač Crne Gore sa Evropskom unijom, Predrag Zenović.
Ambasador Satler je naglasio da klimatske promjene nijesu samo ekološko pitanje, već utiču na naše zdravlje, svakodnevni život i budućnost, utičući na energetiku, saobraćaj, industriju i upravljanje prirodnim resursima, te oblikujući kvalitet života svakog građanina. Istakao je da je napredak Crne Gore u ispunjavanju klimatskih mjerila od ključne važnosti za njen evropski put, jer ispunjenje završnog mjerila predstavlja odlučujući korak ka članstvu u Evropskoj uniji i potvrđuje spremnost države da preuzme odgovornosti buduće članice.
U okviru iste panel diskusije, stalna predstavnica UNDP-a u Crnoj Gori Ekaterina Paniklova istakla je da klimatska transparentnost predstavlja temelj kredibilnog upravljanja i preduslov za ispunjavanje međunarodnih obaveza Crne Gore u okviru Pariskog sporazuma, kao i za zatvaranje Poglavlja 27 u procesu pristupanja Evropskoj uniji. Naglasila je, takođe, da je kroz CBIT projekat, Crna Gora prešla sa neusklađenog izvještavanja na jasan i uređen sistem koji jača institucije, unapređuje pouzdanost podataka i povećava spremnost za primjenu klimatskih instrumenata EU. Time je zaključila da je UNDP ponosan što podržava ovu tranziciju, jer transparentnost pretvara klimatsku ambiciju u primjenjive politike i dugoročnu investicionu sigurnost.
U ovom panelu posebno je naglašeno da kvalitetan i digitalizovan MRV-E sistem (monitoring, izvještavanje, verifikacija i evaluacija) doprinosi boljem planiranju investicija i većem pristupu međunarodnim klimatskim fondovima.
Druga panel diskusija bila je posvećena izgradnji sistema odgovornosti i transparentnosti u praksi. U diskusiji su učestvovale direktorica Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore Dušica Brnović, v.d. pomoćnica direktora Sektora statistike poljoprivrede, ribarstva, životne sredine i šumarstva u Upravi za statistiku Crne Gore – MONSTAT, Nataša Vojinović, predstavnica Agencije za zaštitu životne sredine, Lidija Šćepanović, kao i liderka tima za zeleni i inkluzivni razvoj u UNDP-u, Aleksandra Kiković.
Panel je bio prilika da se sumiraju saznanja koja vode ka unapređenju metodologija za izradu inventara emisija gasova sa efektom staklene bašte, razvoju klimatskih projekcija, harmonizaciji sektorskih podataka i jačanju međuinstitucionalne saradnje. Istaknuta je potreba za dodatnim unapređenjem kvaliteta i dostupnosti podataka, ali i za njihovom jasnijom interpretacijom na nacionalnom nivou, kako bi služili kao pouzdana osnova za donošenje konkretnih odluka i ostvarivanje ciljeva klimatske neutralnosti.
Treći panel, organizovan na međunarodnom nivou, bio je posvećen regionalnim iskustvima CBIT projekata i razmjeni dobrih praksi zemalja Zapadnog Balkana. U diskusiji su učestvovali Snežana Dragojević, regionalna tehnička savjetnica UNDP-a, Slađana Bundalo, koordinatorka Globalne mreže za podršku (CBIT-GSP), Jovana Drobnjak, projektna menadžerka CBIT projekta u Crnoj Gori, Aldin Međedović, projektni menadžer pri UNDP-u Bosne i Hercegovine, i Ana Seke, projektna menadžerka pri UNDP-u Srbije.
Istaknuto je da klimatske promjene ne poznaju granice, te da regionalna saradnja, usklađivanje metodologija i razmjena znanja predstavljaju važan mehanizam za ubrzanje razvoja sistema klimatske transparentnosti. Panelisti su ocijenili da prenos iskustava i prilagođavanje uspješnih modela nacionalnom kontekstu može značajno doprinijeti efikasnijem ispunjavanju međunarodnih i evropskih obaveza.
Zaključci konferencije poručuju da klimatska transparentnost mora imati jasnu primjenu u praksi. Izvještaji i podaci koje Crna Gora dostavlja kao potpisnica Konvencije Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama, svoju punu vrijednost ostvaruju tek kada se aktivno koriste u planiranju budžeta, kreiranju javnih politika i pregovorima o finansijskoj podršci. Istaknuta je potreba da se dodatno jačaju kapaciteti za primjenu i tumačenje klimatskih podataka, kako bi oni služili kao čvrsta osnova za obezbjeđivanje finansijske podrške i donošenje informisanih odluka. Na taj način sistem klimatske transparentnosti postaje, ne samo izvještajni mehanizam, već i strateški alat razvoja.
Posebno je istaknuta potreba da se složen i tehnički jezik klimatskog izvještavanja približi donosiocima odluka i široj javnosti, kako bi koristi od klimatskih politika bile jasne, razumljive i primjenjive u crnogorskom kontekstu.
Implementacijom CBIT projekta, Crna Gora je ostvarila značajan napredak u jačanju institucionalnih, tehničkih i regulatornih kapaciteta za praćenje i izvještavanje u oblasti klimatskih promjena. Naredna faza biće usmjerena na potpunu institucionalizaciju MRV-E sistema, njegovo dalje unapređenje i integraciju u širi okvir razvojnih i evropskih politika.
Završna konferencija CBIT projekta još jednom je potvrdila opredijeljenost Crne Gore da klimatsku transparentnost postavi u središte javnih politika, kao ključni preduslov održivog razvoja, klimatske neutralnosti i uspješnog zatvaranja Poglavlja 27 u procesu pristupanja Evropskoj uniji.