Osnovni podaci o sektoru
Između planina i mora, na možda najpoželjnijim meridijanima za ugodan život, N 41⁰-43⁰ i E 18⁰-20⁰, svoje mjesto pronašli su vinogradi. Ušuškani na blagim padinama i kamenim podzidama, oni donose slasno i mirišljavo grožđe, puno sunčeve energije, od kojeg se od pamtivijeka proizvodi raskošno i u svakom smislu intenzivno vino. Umjereno niski prinos grožđa po hektaru od 8,5 t/ha, uz povoljne ekološke uslove, omogućava proizvodnju visokokvalitetnog grožđa i vina u Crnoj Gori.
Dominantno se uzgajaju vinske sorte grožđa, dok se stone uzgajaju na manje od 10% od ukupne površine vinograda. Po strukturi poljoprivredne proizvodnje, Crna Gora se može okarakterisati kao vinogradarska zemlja, iako se grožđe proizvodi na svega 2.860ha, što je 1,12% od površine ukupno korišćenog poljoprivrednog zemljišta. Nešto više od 600 vinogradara proizvede oko 22 mil. kg grožđa od kojeg 140 većih i manjih vinarija godišnje proizvede oko 11 mil. lit. vina.
Sortna struktura
U sortnoj strukturi vinograda preovlađuju crnogorske autohtone sorte: Vranac, Kratošija i Krstač. Ostale autohtone sorte: Lisičina, Muškaćela, Čubrica i Žižak, uzgajaju se sporadično u nekim lokalitetima i čuvaju od zaborava, kao dio vinskog nasleđa sa specifičnim potencijalom koji još uvijek nije u dovoljnoj mjeri valorizovan. Od stonih autohtonih sorti najzastupljenija je Razaklija.
Od alohtonih sorti najzastupljenije su crvene vinske sorte: Cabernet Sauvignon, Merlot, Marselan, Grenache, Shiraz, bijele vinske sorte: Chardonnay, Sauvignon, Malvazija, Talijanski Rizling i stone sorte: Kardinal, Viktorija, Ribier i Afuz ali.
Čini se prikladnim opis stanja i dešavanja u crnogorskom vinogradarsko-vinarskom sektoru kroz analizu „jedinstva suprotnosti“. Brojni posjetioci dožive Crnu Goru kao skladno jedinstvo različitosti prije svega zbog reljefnih karakteristika, gdje neposredno iznad površine mora izranjaju planinski masivi, zbog sudara mediteranske i kontinentalne klime na relativno malom prostoru, zbog multinacionalnog i multietničkog sklada.
Ovakav doživljaj je posebno izražen u vinogradarskoj proizvodnji. Naime, Crna Gora iako teritorijalno medju manjim vinogradarskim evropskim državama, ima najveći vinograd u jednom kompleksu u Evropi, površine 2350ha, u vlasništvu renomirane kompanije „13 Jul – Plantaže“AD. Takodje, sam sektor može se posmatrati u dvije cjeline: jedan gigant „13 Jul – Plantaže“AD, koji obrađuje više od 80% crnogorskih vinograda i svi ostali subjekti (560 evidentiranih u vinogradarskom registru), koji na manjim parcelama proizvode grožđe, u vječnom suživotu s crnogorskim kršem, ispunjeni beskrajnom ljubavlju i mističnom snagom bezrezervne borbe za opstanak i slobodu.
Najbrojniji su proizvođači koji imaju vinograde površine do 2ha, čak 83% ukupnog broja svih proizvođača grožđa. Nešto više od 6% proizvođača imaju vinograde površine do 5ha.