Svečana sjednica Koordinacionog odbora za rješavanje pitanja raseljenih i interno raseljenih lica

Poštovana gospođo Haleland, cijenjeni gospodine Kamarata, vaše ekselencije, uvaženi članovi Koordinacionog odbora, cijenjene kolege, poštovani predstavnici medija, dame i gospodo,

Davno je rečeno da je čovjek bez svog krova nad glavom zapravo čovjek bez identiteta. Pritom, nije riječ o prostoru u kom se svakodnevno živi, već krov nad glavom simbolički predstavlja nekoliko identitetskih krugova, od kojih je najuži - vlastiti dom, a najširi – sopstvena država. 

Nažalost, mnogo ljudi na svijetu danas živi u tako nehumanoj egzistencijalnoj situaciji. Današnji dan posvećen je onima koji su pod tuđi krov našli zaklon od veće nevolje, koja je prijetila njihovom golom fizičkom opstanku. Ujedinjene nacije ustanovile su ovaj dan u znak pažnje na izbjeglice širom zemaljske kugle. Mi u Crnoj Gori ne moramo ići dalje od sopstvene države: u njoj danas boravi 3156 raseljenih lica iz BiH i Hrvatske i 8611 interno raseljenih lica sa Kosova. Oni su istovremeno i naš ponos i naša briga. Ponos, jer svjedoče o tome da je Crna Gora u vrijeme raspada bivše Jugoslavije bila sigurno utočište hiljadama i hiljadama prognanih i da smo krajem 20. vijeka ostali vjerni amanetu Svetog Petra Cetinjskog, našeg vladike i državotvorca, koji nam je zapovijedio: „Naša vrata slobode neka su svakom slobodu ištućem otvorena”. Oni su istovremeno i naša briga, jer želimo da u Crnoj Gori niko ne bude bez svog krova nad glavom.

Kako bi se na sistemski način posvetili rješavanju ovog kompleksnog pitanja u julu prošle godine donijeli smo Strategiju za trajno rješavanje pitanja raseljenih i interno raseljenih lica u Crnoj Gori sa posebnim osvrtom na oblast Konik, sa Akcionim planom. U cilju praćenja sprovođenja Strategije i koordinicije aktivnosti nadležnih državnih organa na ovom planu formiran je ovaj Koordinacioni odbor koji nastoji da pospješi implementaciju trajnih i održivih rješenja.

Opšti cilj Strategije je riješavanje pitanje raseljenih i interno raseljenih lica, u saradnji sa međunarodnom zajednicom i u skladu sa međunarodnim standardima i principima. Poštujući lični izbor raseljenih, Strategijom su definisana dva moguća rješenja ovog pitanja - lokalna integracija i dobrovoljni povratak, a Akcionim planom predviđeni su ciljevi i aktivnosti za njihovu realizaciju.

Pravni status je najvažniji segment Strategije, ali i osnova za ostvarivanje ostalih prava raseljenih lica, kao što su smještaj, jednak pristup obrazovanju, zdravstvenom sistemu i sistemu zapošljavanja i samozapošljavanja. Tako je planirano da buduće aktivnosti budu fokusirane na usaglašavanje nacionalnog zakonodavstva sa Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o strancima, kako bi raseljena i interno raseljena lica mogla da koriste set prava koji je obezbjeđen dobijanjem dozvole za stalno ili privremeno nastanjenje. Do tada je njihov pristup pravima regulisan Uredbom o načinu ostvarivanja prava raseljenih lica iz bivših jugoslovenskih republika i interno raseljenih lica sa Kosova koja borave u Crnoj Gori.

Svjesni da se određena pitanja na najkvalitetniji način mogu rješavati u okviru regiona, Crna Gora je aktivan učesnik Beogradske inicijative koja predstavlja nastavak Sarajevskog procesa. Ovaj proces je regionalni odgovor na otvorena pitanja raseljeništva vlada Hrvatske, BiH, Crne Gore i Srbije, uz veliku pomoć i podršku međunarodnih partnera. U sklopu ovog procesa pripremljen je Regionalni stambeni program, koji se odnosi na iznalaženje trajnih i održivih stambenih rješenja za izbjeglice i interno raseljena lica u četiri partnerske zemlje koje pripadaju najranjivijim kategorijama: lica koja borave u kolektivnom smještaju i ranjiva lica u privatnom smještaju. Tokom donatorske konferencije na kojoj je predstavljen Regionalni stambeni program, od ukupno potraživanih 500 miliona eura za implemetaciju programa, kroz direktne kontribucije sakupljeno je oko 260.000.000 eura.

U okviru ovog programa Nacionalni stambeni projekat za Crnu Goru predviđa obezbjeđenje sredstava za rješavanje stambenog pitanja za 6.063 lica koja pripadaju najranjivijoj kategoriji raseljenih lica iz BiH i Hrvatske i interno raseljnih sa Kosova.

U cilju pripreme implementacije projekata, Ministarstvo rada i socijalnog staranja je formiralo stručni tim - Nacionalnu implementacionu jedinicu za izradu Nacionalnog stambenog projekta i imenovalo fokal point-a, odnosno lice koje će ostvarivati kontakte sa međunarodnim organizacijama i ekspertskim tijelima koja su uključena u Zajednički regionalni program. Preduzet je niz aktivnosti u saradnji sa Zajednicom opština u cilju ispunjavanja polaznih uslova za učešće u Nacionalnom stambenom projektu, a predsjednici opština iskazali su punu političku volju da podrže Nacionalni stambeni program, upodobe svoje detaljne urbanističke planove i definišu lokacije za izgradnju stambenih jedinica.

Očekuje se da ovaj program značajno ubrza zatvaranje kampa Konik i ostalih kolektivnih centara za smještaj raseljenih i interno raseljenih lica.

Kad je u pitanju dobrovoljni povratak, Vlada u saradnji sa UNHCR-om stvara uslove u kojima će povratak biti zasnovan na dobroj informisanosti o stanju u zemlji porijekla, i koji će se odvijati u međunarodno priznatim okvirima, uz pomoć koja je dostupna putem međunarodnih organizacija, donatora i zemlje porijekla. Kad su u pitanju interno raseljena lica sa Kosova, nedostatak raspoloživog zemljišta i stambenih rješenja, uz generalno ograničene uslove za reintegraciju i dalje utiče na izglede za njihov održivi dobrovoljni povratak na Kosovo. 

Kako proces dobrovoljnog povratka zahtijeva zajedničku aktivnost Crne Gore, država porijekla i međunarodne zajednice, u cilju stvaranja kvalitetnijih uslova za povratak ovih lica u svoje domove, Vlada će u narednom periodu nastaviti da predano radi na obezbjeđivanju veće podrške zemalja porijekla, a prije svega kosovskih vlasti, kao i na pronalaženju konkretnih mehanizama na regionalnom nivou kako za integraciju tako i za pružanje pomoći pri povratku raseljenih lica u njihova mjesta porijekla.

Tokom ove sjednice imaćemo priliku da se upoznamo sa aktivnostima koje su nadležne institucije realizovale od usvajanja Strategije do danas, te da se izjasnimo o predlogu Drugog izvještaja o realizaciji mjera iz Integrisanog akcionog plana za implementaciju Strategije za trajna rješenja pitanja koja se tiču raseljenih i interno raseljenih lica u Crnoj Gori, sa posebnim osvrtom na područje Konika koji je pripremljen na osnovu vaših priloga.

Dame i gospodo,

Imajući u vidu složenost pitanja kojim se bavi ovaj Koordinacioni odbor, a na osnovu vaših izvještaja zadovoljstvo mi je da konstatujem da nadležne institucije kroz zajedničke napore pokazuju spremnost da implentiraju trajna i održiva rješenja za raseljeničku populaciju i utiču na stvaranje kvalitenijih uslova života za ovu populaciju na teritoriji Crne Gore. 

Konačno, neophodno je još ozbiljnije i predanije raditi na ovim kompleksnim pitanjima u nadi da nam jednog dana Strategije i Koordinacioni odbori neće biti potrebni, te da će raseljena i interno raseljena lica ostvarivati svoja prava nesmetano u skladu sa zakonom u našoj ili zemlji svog porijekla, u svom starom ili novom domu.

Zahvaljujem.