Analiza javnih finansija – III kvartal 2014

Strukturu javnih finansija Crne Gore čini Budžet Crne Gore sa državnim fondovima (Fondom penzijskog i invalidskog osiguranja, Fondom zdravstvenog osiguranja, Fondom za obeštećenje, Zavodom za zapošljavanje i Fondom rada) i budžeti lokalnih samouprava(Prijestonica Cetinje, Glavni grad Podgorica i 19 opština). Centralni budžet Crne Gore čini oko 90% javnih finansija, dok se preostalih 10% odnosi na lokalnu samoupravu.

Javne finansije na kraju III kvartala 2014. godine bileže suficit što je rezultat primjene paketa mjera fiskalne konsolidacije, rasta ekonomske aktivnosti i aktivnosti nadležnih organa na planu suzbijanja sive ekonomije i povećanju poreske discipline kod građana i pravnih lica. Prihodi javnog sektora bilježe bolju naplatu u odnosu na plan i prošlu godinu, dok su rashodi značajno ispod planiranih i ostvarenih u istom periodu 2013. godine. Prihodna strana ostvarila bi još bolji rezultat da nije došlo do odlaganja početka realizacije najavljenih investicionih projekata, kao i deflatornog kretanja cijena u prvoj polovini godine

Javni prihodi u III kvartalu 2014. godine iznose 1.072,4 mil. € ili 31,6%BDP. U odnosu na tri kvartala 2013. godine, javni prihodi su veći za 64,4 mil. € ili 6,4%, kao i u odnosu na plan za 28,9 mil. € ili 2,8%. Rast prihoda ostvaruje se najviše zbog povećanih poreskih stopa (krizni porez na zarade, povećana osnovna stopa poreza na dodatu vrijednost) i drugih posebnih mjera koje su uvedene kao odgovor na krizni period u javnim finansijama, ali i kao rezultat kontinuirane borbe protiv sive ekonomije, uz rast ekonomske aktivnosti.

Javna potrošnja nakon trećeg kvartala tekuće godine iznosila je 1.061,9 mil. € ili 31,3% BDP, što je za 44,3 mil € ili 4,0% niže u odnosu na javnu potrošnju iz istog perioda prethodne godine, što je posljedica visoke baze iz prethodne godine, koja je, podsjećanja radi, uvećana usljed aktiviranja garancija datih za Kombinat aluminijuma. U odnosu na prošlu godinu, kapitalni budžet veći je za 16,1 mil. €, kao i rashodi za kamate za oko 3 mil. €. U odnosu na 2013, uštede su ostvarene u dijelu ostalih ličnih primanja, kapitalnih izdataka u tekućem budžetu i rezervi. 

Suficit javnog sektora na kraju III kvartala iznosio je 10,5 mil. € ili 0,3% BDP-a.

BUDŽET CRNE GORE

U 2014. godini usvojen je Zakon o budžetu i fiskalnoj odgovornosti koji je donio metodološku izmjenu u obračunu prihoda, i predviđa uključivanje donacija u zbir tekućih prihoda čime se deficit smanjuje za isti taj iznos.

Takođe, došlo je do izmjena u dijelu fiskalnih mjera koje su uvedene kao odgovor na krizni period. U ovoj godini ukinute su takse na SIM kartice, kablovsku televiziju i električna brojila, dok je redefinsan dio propisa koji se odnosi na naplatu taksi na pušačke zone. Istovremeno, produženo je važenje mjere o zamrzavanju rasta penzija, čije se ukidanje očekuje do kraja godine.

Primici Državnog Budžeta za III kvartal ove godine iznosili su 1,163,8 mil. €, od čega se na izvorne prihode odnosi 939,9 mil€, dok je 223,9 mil € prihodovano iz drugih izvora finansiranja, dominantno iz zaduživanja na inostranom tržištu. Izvorni prihodi budžeta viši su u odnosu na prošlogodišnje za 56,8 mil € i 23,8 mil € u odnosu na planirane. Povećanju prihoda najviše je doprinijela naplata poreza i doprinosa koja u strukturi prihoda ima najveći udio.

Najznačajniji rast u odnosu na prošlu godinu imamo kod prihoda po osnovu PDV-a za 34,1 mil. € što je rezultat (a) povećane stope, (b) rasta ekonomske aktivnosti i (c) smanjenja sive ekonomije. Takođe, prihodi po osnovu doprinosa su veći za oko 20 mil. € u odnosu na plan i prethodnu godinu. Značajno pozitivno odstupanje je u naplati poreza na dobit pravnih lica od oko 4mil. € u odnosu na prošlu godinu, što se najviše pripisuje Vladinoj podsticajnoj mjeri u kojoj je garantovan diskont za jednokratno i u zakonom propisanom roku plaćanje ove vrste poreza.

S druge strane, pad je zabilježen u naplati prihoda po osnovu akciza od 2,8 mil. € u odnosu na prošlu godinu. Iako je mjesečna dinamika pokazala da se zaostatak za prošlogodišnjim ostvarenjem smanjuje u posljednjem mjesecu prvog kvartala, sumnja se na povećanje sivog tržišta akciznih proizvoda. Iz tog razloga, sprovode se pojačane mjere kontrole tržišta akciznih priozvoda, posebno duvanskih proizvoda.

Na rashodnoj strani Budžeta, nastavljeno je sa primjenom ranije definisanih mjera privremenog obustavljanja usklađivanja penzija. Na snazi su i restriktivne mjere u dijelu rashoda za rad komisija i drugih radnih grupa Vlade, te potrošnje u javnim preduzećima i drugim privrednim subjektima u kojima Vlada ima većinski udio kapitala, kao i u lokalnim samoupravama.

Ukupni izdaci budžeta Crne Gore za III kvartal 2014. godine iznosili su 963,2 mil. € ili 28,4% procijenjenog BDP-a za 2014. godinu (3.393,2 mil.€), od čega je finansirana tekuća budžetska potrošnja u iznosu od 921,4 mil. € i kapitalne investicije 41,8 mil. €.

U odnosu na III kvartal prošle godine, rashodi su smanjeni za oko 50 mil. €, što se tumači kao efekat visoke baze iz prethodne godine, zbog aktiviranih garancija koje su plaćene u iznosu od oko 110 mil. €. Istovremeno, najznačajnije uštede su ostvarene na pozicijama ostalih ličnih primanja u iznosu od 1,2 mil. € i izdataka na ime prava iz oblasti socijalne zaštite u iznosu 2,2 mil. €, u odnosu na uporedni period 2013. godine.

Kao rezultat kretanja prihoda i rashoda nakon trećeg kvartalu, deficit centralnog budžeta iznosi 23,3 mil. € i niži je za 106,6 mil. € od deficita ostvarenog u istom periodu prošle godine. Otplata duga iznosila je 200,6 mil. €.

U prvom kvartalu centralni budžet je ostvario primitak od skoro 100 mil. € po osnovu zaduživanja na domaćem tržištu, dominantno emisijom obveznica, ali i blizu 200 mil. € zaduživanjem na inostanom tržištu. Na taj način finansiran je pomenuti deficit od 0,7% BDPa, otplaćeni su dugovi, ali i uvećani depozii države za 70,5 mil. €.

LOKALNA SAMOUPRAVA

Shodno članu 74 Zakona o finansiranju lokalne samouprave opštine izvještaje o planiranim i ostvarenim prihodima, planiranim i izvršenim rashodima i budžetskom zaduženju dostavljaju Ministarstvu finansija najkasnije kvartalno, u roku od 30 dana od dana isteka kvartala. Nekoliko lokalnih samouprava nije ispoštovalo zakonom propisani rok, stoga su, agregatni lokalni prihodi i potrošnja procijenjeni od strane Ministarstva finansija.

Procijenjeni prihodi lokalne samouprave u III kvartalu 2014. iznose 132,5 mil. € ili 3,9% BDP, i veći su za 5,1 mil. € u odnosu na plan, kao i 7,6 mil. € u odnosu na isti period prošle godine. U okviru prihoda, pozitivno odstupanje u odnosu na 2013. bilježi naplata poreza za 6,6 mil. €, a u okviru njih porez na dohodak fizičkih lica za 3,9 mil. €.

Procijenjeni izdaci lokalne samouprave u III kvartalu 2014. iznose 99,9 mil. ili 2,9% BDP € što je za 6,2 mil. € više nego što je to bio slučaj prošle godine. Najznačajniji rast rashoda desio se u dijelu kapitalnog budžeta, koji je za 6,7 mil. € veći u odnosu na treći kvartal prošle godine.

Suficit lokalne samouprave procijenjen je na 33,9 mil. € ili 1,0% BDP. 

Analiza - Bilten 2014 - III kvartal.xlsx