Predsjednik Vlade RCG Milo Đukanović održao izlaganje na temu ''Evropa izvan proširenja strategije za uspjeh'', na međunarodnoj konferenciji ''Ujedinjenje Evrope pouke za budućnost'' u Berlinu

MILO ĐUKANOVIĆ, PREDSJEDNIK VLADE CRNE GORE

Međunarodna konferencija ''Ujedinjenje Evrope pouke za budućnost''


Poštovani predsjedavajući,

Dame i gospodo,


Zahvaljujem organizatorima na mogućnosti da se obratim ovom eminentnom skupu na temu ''Evropa izvan proširenja strategije za uspjeh''.

Najnoviji talas proširenja Evropske Unije se sa pravom označava istorijskom raskrsnicom, jer predstavlja mnogo više od još jedne etape u istoriji evropske integracije. Sada se otvaraju mogućnosti za suštinsko ujedinjenje većeg dijela evropskog kontinenta. To je, istovremeno, velika odgovornost i obaveza prema budućnosti, kako bi ovaj vijek označio ostvarivanje vizije ujedinjene Evrope Evrope mira, stabilnosti i prosperiteta, Evrope jednakih mogućnosti, Evrope koja je stabilna i snažna u njenim različitostima, Evrope koja je bezbjedna luka za njene građane i nada za ostale države. Takva vizija podrazumijeva aktivno učešće i zajedničke napore svih, nezavisno od toga da li se radi o malim ili velikim državama, članicama ili kandidatima EU.

Potrebno je osigurati da se što prije prevaziđe nedopustivo duboki jaz između siromašnih i bogatih djelova Evrope ili, što bi bilo opasnije, da se on produbi. Jer, ne može se govoriti o stabilnoj i prosperitetnoj Evropskoj Uniji, ako izvan njenih granica, takođe, ne postoji stabilnost, razvoj, demokratija i prosperitet. U interesu je EU da njeni susjedi dijele i baštine iste vrijednosti i da na tim osnovama planiraju svoj ukupan razvoj. Iz tih razloga, ne smije se dozvoliti nova linija podjele evropskog kontinenta, nakon proširenja EU. U tom svijetlu, pozdravljamo ciljeve nove politike dobrosusjedstva EU. Očekujemo da će se ona dalje oblikovati kroz otvoren i strateški dijalog sa zemljama partnerima i razvoj koherentne strategije, koja će predvidjeti i odgovarajuće finansijske resurse. Jer, kao što je rekao predsjednik Evropske Komisije Barroso ''Evropska Unija treba da uskladi svoje političke ambicije sa njenim finansijskim resursima. Ne možete imati više Evrope sa manje novca, posebno ako želimo približan nivo solidarnosti prema novim zemljama članicama, kao što smo pokazali prema manje razvijenim regionima u prošlosti''. U kontekstu evropske perspektive zemalja regiona Zapadnog Balkana, rekao bih da je više demokratije, više vladavine prava, više poštovanja ljudskih i manjinskih prava, uslovljeno prevazilaženjem dubokog ekonomskog zaostajanja regiona, što potencira važnost podrške, daleko veće od one koja je bila potrebna državama koje su pristupile EU. Tim prije, što se ne bi smjeli zavaravati da nacionalisti i populisti ne stanuju više u Evropi, kao i da je potpuno eliminisana opasnost od konflikata i stradanja na evropskom kontinentu. Pri tome, naglasio bih da institucionalizaciju odnosa sa EU posmatramo ne samo u svijetlu članstva u EU, već i kao veoma značajan mehanizam naše sopstvene transformacije i punog prilagođavanja modelu i standardima EU.

Stoga, cijenim da se u ovoj fazi postavlja nekoliko ključnih pitanja: Koji su to politički preduslovi za stabilizaciju regiona? Što su ključne pretpostavke za dinamičniju transformaciju regiona u pravcu njegove pune integracije u EU? Gdje su granice EU? Na koji način će najnovije proširenje EU uticati na drugačije oblikovanje političkih i ekonomskih odnosa EU prema njenim susjedima? Kako se može podstaći i osigurati snažnija socijalna kohezija i produbiti razni modeli saradnje EU sa novim susjedima. U tom kontekstu, u kojoj mjeri aktuelni pristup EU, artikulisan kroz proces stabilizacije i pridruživanja, vodi ostvarivanju ovih cijeva?

Tačno je da blizina tržištu EU povećava ekonomsku atraktivnost susjednih regiona i područja. Međutim, isto tako potencira važnost drugih pitanja, kao što su adekvatna transportna, energetska i telekomunikaciona infrastruktura, kao i menadžment spoljnih granica. U tom smislu, pozdravljamo predlog Ugovora EU o uspostavljanju zajedničkog tržišta energetike u Jugoistočnoj Evropi, kojim je predviđeno puno integrisanje ovog regiona u EU.

Sada bih se posebno osvrnuo na političke pretpostavke za trajnu stabilizaciju ovog regiona i ostvarivanje njegove evropske perspektive. Ma koliko da je suočavanje sa nezavršenim pitanjima na Balkanu kompleksan i težak zadatak, njihovo rješavanje se nameće kao imperativ. Jer, nezavršeni procesi na Balkanu su izvor nestabilnosti, nacionalizma i stalna prijetnja miru i razvoju. To se, prije svega, odnosi na Kosovo, kao jedini preostali bezbjednosni problem u regionu. Pitanje odnosa između Crne Gore i Srbije je sasvim drugačijeg karaktera. To je demokratsko i razvojno pitanje. Zbog toga, ne dijelim određena mišljenja koja potenciraju međusobnu uslovljenost rješavanja kosovskog problema i budućih odnosa između Crne Gore i Srbije. Evidentno, odlaganje njihovog rješavanja usporava, ako ne i blokira, njihov evropski put. To je, nažalost, demonstrirano na primjeru državne zajednice Srbije i Crne Gore. Suprotno osnovnim motivima i očekivanjima koji su doveli do njenog konstituisanja, pod patronatom EU, potvrdilo se da ovaj okvir zajedništva Crne Gore i Srbije nije ni političko, ni funkcionalno rješenje za njihovu evropsku i evroatlantsku integraciju, već još jedan neuspješan balkanski eksperiment. Ovo iskustvo potencira ključno pitanje: Da li je zaista pametno da uvijek čekamo da se nešto potvrdi kao neefikasno i nefunkcionalno da bi se tek tada probudili, prihvatili realnost i okrenuli se stabilnim rješenjima? Stoga, osnovna ideja vodilja bi od početka morala da počiva na onim državnim okvirima i aranžmanima koji omogućavaju da se brže približavamo zacrtanom cilju ekonomskom prosperitetu i punopravnom partnerstvu sa EU i NATO. Dakle, svjedoci smo više puta potvrđenih dokaza da su modeli koji omogućavaju da svako preuzme punu odgovornost za sopstveni razvoj, reforme i ispunjavanje međunarodnih obaveza, najbolji garant pojedinačne i regionalne stabilnosti i razvoja. To najbolje potvrđuje primjer Slovenije, a na tom putu je i Hrvatska.

Sa velikim ohrabrenjem očekujemo razradu modela tzv. dvostrukog kolosjeka koji su za Srbiju i Crnu Goru nedavno usvojili ministri inostranih poslova EU. Nadamo se da će se time suziti i prostor da zbog različitih mogućnosti i interesa budemo talac jedni drugima. Jer, ključni uslov operacionalizacije i ovog modela je puna saradnja Srbije sa Haškim tribunalom. To iznova dovodi u pitanje opravdanost insistiranja na isteku trogodišnjeg perioda predviđenog Beogradskim sporazumom, jer bi se moglo desiti da ponovo konstatujemo da se radilo o još jednom u nizu neuspjelih kompromisa. Na tim osnovama, očekujemo da će EU podržati i podstaći što skoriji dijalog Crne Gore i Srbije o konačnom uređenju njihovih međusobnih odnosa.

Uostalom, istorija evropske integracije pokazuje da Evropa uvijek mora uzeti u obzir više opcija. Ovakav pristup je reafirmisan i dalje razvijen u procesu posljednjeg proširenja i usvajanja Ustava EU. Naime, različite forme uvažavanja specifičnosti nijesu vodile podjeli Evrope. Naprotiv, omogućile su da se ostvare njeni strateški ciljevi i da se problemi rješavaju konstruktivno, u interesu svih. Jer, riječ je ne samo o različitim kapacitetima zemalja članica, već nerijetko i o različitom stepenu njihove spremnosti za integraciju u svim oblastima EU. Takođe, oduvijek su odnosi između velikih i malih država zahtijevali poseban stepen senzibiliteta.

U uvjerenju da sa optimizmom možemo gledati na zajedničku evropsku budućnost i da će ovaj skup doprinijeti ostvarivanju takve vizije, zahvaljujem na pažnji.

Berlin, 28. septembar 2004.