LEPTRASTA VAŠ - Aleurocanthus spiniferus

A.  spiniferus predstavlja jednu od značajnijih invazivnih štetočina brojnih poljoprivrednih i ukrasnih biljaka prvenstveno zbog svoje polifagnosti, potom velikog reproduktivnog potencijala i sposobnosti brzog širenja. Registrovana je na više od 90 biljnih vrsta. U ekonomskom smislu najznačajni domaćini su citrusi (mandarine, pomorandže, limun,) zatim vinova loza, jabuka, kruška, smokva, dud, šipak, ruža, japanska jabuka i brojne ukrasne i samonikle biljne vrste.

Odrasle jedinke su oko 1,2-1,5mm i za razliku od ostalih lep. vaši čija su krila bijela, imaga A.spiniferus imaju sivo-plava krila sa bijelim zonama. Jaja su izdužena i polažu se na naličju listova u pravilnim kružnim ili polukružnim grupama. Larve prolaze kroz četiri razvojna stadijuma, poslednji puparijum crne je boje sa bijelom resičastom ivicom.

U zavisnošću od uslova sredine može razviti od tri do pet generacija koje se preklapaju. Štete pričinjavaju prvenstveno larve i odrasle jedinke, koje sišu biljne sokove sa donje strane listova.

Navjažniji simptomi

• Veliko broj larvi crne boje na naličju listova
• Žutilo i slabljenje listova
• Smanjena fotosinteza kao i vitalnost biljaka
• Stvaranje velike količine medne rose
• Razvoj čađavice (Capnodiumsp)na listovima I plodovima
• U slučaju jakog napada dolazi do prijevremenog opadanja lišća, slabljene biljke i smanjenje prinosa i kvaliteta plodova
• 

Načini širenja

• Transport zaraženog bilja: Prenos sadnica, grana ili lišća sa jačim napadom vaši iz jedne regije u drugu.
• Aktivni let odraslih jedinki: Odrasli insekti lete na kratka rastojanja i prelaze sa jedne biljke na drugu u istom vrtu ili voćnjaku.
• Pasivno nošenje: Vjetar, radna odjeća i oprema mogu prenijeti pokretne oblike (mlađe larve) na manje udaljenosti

Mjere zaštite

Najvažnija je pravovremena detekcija i praćenje populacije, naročito pregledom naličja listova. U cilju utvrđivanja prisustva vrste kao i za masovno izlovljavanje (gdje je štetočina prisutna) treba okačiti žute ljepljive ploče (npr.u krošnji citrusa i drugih biljaka domaćina) kako u proizvodnim zasadima tako i okućnicama. Žute ploče treba mijenjati u intervalu od 15 dana.

• Preventivne, mehaničke i agrotehničke mjere
• Koristiti zdrav i kontrolisan sadni materijal
• Uklanjati zaražene djelove biljaka gdje je moguće ( spaljivati)
• Ne prenositi zaraženi material iz jednog područja u drugo
• Redovovan pregled citrusa i ukrasnih biljaka
•   Biološka zaštita
• Veliki značaj imaju prirodni neprijatelji, posebno parazitoidi iz roda Encarsia, čije očuvanje može pomoći u smanjenju populacije štetočine
• Hemijska zaštita
• Kod jačeg napada treba koristiti registrovana sredstva za zaštitu bilja, uz poštovanje propisane doze, karence i broja tretiranja. Mogu se koristiti preparati na bazi sulfoksaflora, piriproksifena i spirotetramata. Prilikom tretiranja posebnu pažnju obratiti na dobro pokrivanje naličja listova, gdje se nalazi najveći broj razvojnih stadijuma. Takođe treba napomenuti da rastvoru insekticida treba dodati okvašivač u cilju boljeg pijanjajnja preparata na biljku zbog prisustva medne rose. U tu svrhu se može koristiti tečni deterdžent za sudove (jedna supena kašika na 10l rastvora).
• Proizvođačima citrusa i drugih biljnih vrsta domaćina preporučuje se redovno pregledanje zasada. Posebnu pažnju obratiti na naličje listova i pojavu čađavice. Pravovremeno otkrivanje i kombinovanje preventivnih, mehaničkih i kada je potrebno i hemijskih mjera predstavljaju osnov uspješne zaštite.
• Važno je da u slučaju pojave štetočine mjere zaštite budu sinhronizovane jer izdvojeno suzbijanje pojedinih biljaka i biljnih vrsta u pojedinim gazdinstvima neće dati zadovoljavajuće rezultate.

Dipl.ing. poljoprivrede Mileva MarićSamostalna savjetnica I, Direkcija za savjetodavne poslove I kontrolu na  terenu u oblasti biljne proizvodnje