Predstavljeni planovi upravljanja i praćenja invazivnih stranih vrsta u Crnoj Gori

Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera uz podršku projekta „Centar za strateško-pravno savjetovanje za Crnu Goru“ (PLAC), koji finansira Evropska unija, predstavilo je planove upravljanja i protokole za praćenje invazivnih stranih vrsta u Crnoj Gori.

Događaj, održan u Evropskoj kući u Podgorici, okupio je predstavnike institucija, stručnjake i partnere uključene u zaštitu prirode, sa ciljem predstavljanja konkretnih mjera za sprječavanje širenja invazivnih stranih vrsta koje predstavljaju ozbiljnu prijetnju biodiverzitetu, prirodnim staništima, ekonomiji i zdravlju ljudi.

Otvarajući skup, predstavnica Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, Ilinka Alorić, istakla je da invazivne strane vrste predstavljaju jedan od najvećih izazova za očuvanje prirode u Evropi i Crnoj Gori.

“Vlada Crne Gore je usvojila Planove upravljanja i Planove monitoringa za invazivne strane vrste koje izazivaju zabrinutost u Crnoj Gori. Ovi dokumenti predstavljaju važan korak ka uspostavljanju funkcionalnog sistema upravljanja invazivnim vrstama. Njihov značaj je upravo u tome što omogućavaju pravovremeno prepoznavanje rizika i donošenje odluka zasnovanih na podacima i naučnim saznanjima. Sa druge strane, Planovi upravljanja usmjereni su na konkretne mjere kontrole, ograničavanja širenja, a tamo gdje je moguće i uklanjanja populacija invazivnih vrsta. Poseban fokus stavljen je na prevenciju, jer iskustva pokazuju da je sprječavanje unošenja novih vrsta daleko efikasnije i manje zahtjevno od kasnijeg saniranja posljedica njihovog širenja”.

Zamjenica šefa Sektora za saradnju Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori, Liselotte Isaksson, naglasila je da Evropska unija od 2023. godine finansira projekat PLAC sa 2,2 miliona eura kako bi podržala Crnu Goru u usklađivanju zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU i jačanju kapaciteta za proces pristupanja.

“Invazivne strane vrste predstavljaju jednu od najvećih prijetnji biodiverzitetu. Zato je njihovo sprječavanje i kontrola zajednički evropski izazov koji zahtijeva snažan pravni okvir, efikasne institucije i regionalnu saradnju. Kroz PLAC projekat Evropska unija podržava Crnu Goru u uspostavljanju upravo takvog sistema – od usklađivanja zakonodavstva do izrade konkretnih planova upravljanja i mehanizama praćenja. Ulaganje u prevenciju i rano otkrivanje invazivnih vrsta štiti prirodne resurse i istovremeno sprječava visoke troškove koje njihovo nekontrolisano širenje može izazvati za privredu i društvo.“

Voditeljka projekta PLAC, Tatjana Tomić, podsjetila je da projekat pruža podršku institucijama Crne Gore u procesu evropskih integracija kroz razvoj zakonodavstva, strateških dokumenata i jačanje administrativnih kapaciteta.

„Današnje predstavljanje planova upravljanja i protokola za praćenje predstavlja jedan od značajnijih rezultata projekta PLAC u oblasti zaštite prirode. Upravo je za ovu aktivnost izdvojen velik broj ekspertskih dana u okviru projekta, što govori o njenom značaju za proces usklađivanja Crne Gore sa pravnom tekovinom Evropske unije. Kroz intenzivan rad međunarodnih i domaćih eksperata razvijeni su dokumenti koji ne predstavljaju samo ispunjavanje regulatornih obaveza, već i praktične alate za institucije koje će biti zadužene za njihovu primjenu. Posebnu vrijednost ovom procesu dala je bliska saradnja sa Ministarstvom ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, koja je omogućila da razvijena rješenja odgovore kako na zahtjeve evropskog zakonodavstva, tako i na konkretne potrebe Crne Gore u oblasti zaštite prirode.“

U okviru događaja predstavljeni su ključni dokumenti izrađeni uz podršku Evropske unije kroz projekat PLAC, uključujući Akcioni plan za nenamjerno unošenje invazivnih stranih vrsta – slijepi putnici (brod/čamac i ribolovna oprema) za period 2026–2031, Plan upravljanja za vrste Pseudorasbora parva, Gambusia holbrooki i Lepomis gibbosus u Crnoj Gori, Plan upravljanja malim indijskim mungosom (Herpestes auropunctatus), Plan upravljanja invazivnom stranom vrstom Ailanthus altissima za period 2026–2031, kao i Plan upravljanja za vrstu Trachemys scripta za period 2026–2031.

Predstavljeni su i prateći programi i protokoli za monitoring ovih vrsta, uključujući Monitoring program za vrste Pseudorasbora parva, Gambusia holbrooki i Lepomis gibbosus, Monitoring protokol za invazivnu stranu vrstu Asclepias syriaca, Monitoring protokol za invazivnu stranu vrstu Ailanthus altissima, Monitoring protokol za vrstu Trachemys scripta, kao i Program praćenja malog indijskog mungosa (Urva auropunctata) u Crnoj Gori. Ovi dokumenti predstavljaju važan korak ka uspostavljanju sistemskog pristupa prevenciji, ranom otkrivanju i kontroli invazivnih stranih vrsta u skladu sa zahtjevima evropskog zakonodavstva.

Iako su prvenstveno namijenjeni institucijama nadležnim za zaštitu prirode, ovi dokumenti prepoznaju i važnu ulogu građana, čije učešće u praćenju i prijavljivanju invazivnih vrsta može značajno doprinijeti njihovom ranom otkrivanju i efikasnijem upravljanju.

Iskustva Hrvatske u sprovođenju planova upravljanja invazivnim stranim vrstama predstavila je ekspertkinja projekta PLAC Petra Kutleša, koja je ukazala na značaj međuinstitucionalne saradnje, kontinuiranog monitoringa i uključivanja građana u rano otkrivanje i kontrolu invazivnih vrsta.

“Jedan od najvećih izazova u upravljanju invazivnim stranim vrstama jeste činjenica da se one veoma brzo prilagođavaju novim staništima i da ih je, nakon što se uspostave i prošire, izuzetno teško i skupo kontrolisati. Zato su monitoring, koordinacija institucija i kontinuirano prikupljanje podataka ključni elementi svakog uspješnog sistema upravljanja. Dokumenti razvijeni kroz ovaj projekat daju osnov za takav pristup u Crnoj Gori.“