Evropska agencija za bezbjednost hrane objavila rezultate istraživanja o konzumaciji ribe i riziku od žive

Evropska agencija za bezbjednost hrane (EFSA) predstavila je rezultate novog istraživanja o učestalosti konzumacije ribe i morskih plodova u Evropskoj uniji, sa posebnim fokusom na vrste koje mogu sadržati živu, kao i na nivo informisanosti građana o nacionalnim prehrambenim preporukama: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2026.9865

Istraživanje je sprovedeno na zahtjev Evropske komisije o maksimalno dozvoljenim nivoima žive u različitim vrstama ribe i morskih plodova, kao i mogućem ažuriranju naučne procjene rizika od žive u hrani.

Studija je realizovana u dvije faze: tokom proljeća 2023. godine u svih 27 država članica EU, kao i na Islandu i u Norveškoj, a zatim u dodatnih 15 zemalja, uključujući deset država koje su u međuvremenu ažurirale prehrambene preporuke. Cilj je bio da se procijene eventualne promjene u navikama i stepenu informisanosti potrošača.

Posebna pažnja posvećena je velikim vrstama ribe, poput ajkule, sabljarke i određenih vrsta tune, kod kojih dolazi do akumulacije žive tokom životnog vijeka jer se hrane manjim ribama. Kod ovih vrsta propisani su viši maksimalno dozvoljeni nivoi žive u odnosu na druge vrste ribe.

U okviru istraživanja poseban akcenat stavljen je na trudnice i dojilje, s obzirom na to da je fetus najosjetljiviji na izloženost metil-živi, najtoksičnijem obliku žive. Istovremeno, konzumiranje ribe tokom trudnoće donosi značajne zdravstvene i nutritivne koristi, zbog čega je bilo važno detaljno sagledati navike i nivo informisanosti ove populacione grupe.

Rezultati pokazuju da 60% ispitanika u 29 obuhvaćenih zemalja konzumira ribu i morske plodove. Međutim, oko jedna trećina potrošača (34% adolescenata i odraslih, te 33% trudnica) navodi da vrste ribe sa najvišim dozvoljenim nivoima žive konzumira tri ili više puta sedmično.

EFSA naglašava da ove podatke treba tumačiti sa dozom opreza zbog određenih ograničenja u reprezentativnosti uzorka.

Po prvi put, EFSA je u ovom istraživanju primijenila metode društvenih nauka kako bi procijenila nivo svijesti građana o postojećim preporukama, kao i njihovo razumijevanje povezanih koristi i rizika. Rezultati pokazuju da oko polovine ispitanika prepoznaje zdravstvene koristi konzumiranja ribe, dok je svega oko deset odsto svjesno potencijalnih zdravstvenih rizika. Ipak, živa ostaje najprepoznatljiviji kontaminent kada je riječ o ribi i morskim plodovima.

Redovna konzumacija ribe povezuje se sa razvojem kognitivnih i imunoloških funkcija kod djece, kao i sa smanjenjem rizika od kardiovaskularnih oboljenja kod odraslih. S druge strane, povećana izloženost metil-živi može imati negativan uticaj na razvoj mozga i nervnog sistema kod fetusa i male djece.

Naučna mišljenja EFSA predstavljaju osnov za izradu nacionalnih prehrambenih smjernica, s ciljem da se potrošačima, naročito trudnicama i ženama reproduktivne dobi, omogući da ostvare zdravstvene koristi konzumiranja ribe, uz istovremeno svođenje izloženosti metil-živi na najmanju moguću mjeru.

Iako mnogi ispitanici navode da su upoznati sa nacionalnim preporukama i da ih uzimaju u obzir prilikom izbora hrane, istraživanje pokazuje da faktori poput ukusa, cijene i opšte želje za zdravom ishranom imaju snažniji uticaj na stvarne prehrambene navike.

Izvještaj ukazuje i na značajne razlike među državama, kao i između opšte populacije i trudnica, kako u pogledu učestalosti konzumacije ribe i morskih plodova, tako i u pogledu nivoa informisanosti o preporukama i rizicima.

Dobijeni podaci mogu poslužiti nacionalnim organima javnog zdravlja kao vrijedan alat za planiranje jasne, ciljane i efikasne komunikacije sa potrošačima, radi postizanja ravnoteže između zdravstvenih koristi i potencijalnih rizika povezanih sa konzumiranjem ribe i morskih plodova.