Mikroplastika: Evropski parlament zatražio naučno mišljenje EFSA-e

Evropski parlament zatražio je od Evropske agencije za bezbjednost hrane (EFSA) da izradi naučno mišljenje o mogućim rizicima po zdravlje ljudi koji mogu nastati usljed prisustva mikroplastike u hrani, vodi i vazduhu. Rastuće interesovanje javnosti za ovu temu u posljednjih nekoliko godina, uz istovremeno postojanje nedostataka u postojećim naučnim saznanjima, čini ovaj zahtjev posebno aktuelnim i opravdanim.

U okviru ovog zadatka, stručnjaci EFSA-e analiziraće najnovije naučne dokaze o mikroplastici, uključujući načine na koje ona dospijeva u ljudski organizam i moguće efekte po zdravlje, puteve njenog prenosa u hranu, kao i metode za procjenu povezanih rizika. Poseban akcenat biće stavljen na ažuriranje procjena izloženosti putem ishrane, na osnovu novih podataka iz relevantne naučne literature.

Objavljivanje naučnog mišljenja EFSA-e planirano je do kraja 2027. godine. Očekuje se da će ovaj dokument značajno unaprijediti postojeća znanja o mikroplastici, dodatno razjasniti otvorena naučna pitanja i Evropskom parlamentu obezbijediti čvrstu i pouzdanu osnovu za informisano djelovanje, dok će donosiocima odluka pružiti stručnu podršku u oblikovanju budućih mjera usmjerenih na zaštitu potrošača od izloženosti mikroplastici putem hrane.

Prema Eurobarometru o bezbjednosti hrane u Evropskoj uniji za 2025. godinu (https://www.efsa.europa.eu/en/corporate/pub/eurobarometer25 ), sve veći broj građana EU prepoznaje prisustvo mikroplastike u hrani, čak 63% ispitanika je upoznato sa ovim problemom, što je za osam procentnih poena više nego 2022. godine. Istovremeno, mikroplastiku 33% građana navodi kao jednu od svojih glavnih zabrinutosti u vezi sa bezbjednošću hrane, zbog čega se ova tema sve češće ističe kao važna u velikom broju država članica.

Tokom prethodnih godina EFSA je objavila više naučnih radova koji se odnose na mikroplastiku (https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/sp.efsa.2025.EN-9733). Najnoviji među njima je pregled literature o mikro- i nanoplastici koja se oslobađa iz materijala koji dolaze u kontakt sa hranom. U tom izvještaju utvrđeno je da se mikroplastika može oslobađati tokom upotrebe materijala za kontakt sa hranom, ali u znatno nižim količinama nego što to sugerišu pojedine studije. Takođe su identifikovani nedostaci u dostupnim podacima i date preporuke za buduća istraživanja.

EFSA je 2021. godine organizovala 25. naučni kolokvijum (https://www.efsa.europa.eu/en/events/event/update-scientific-colloquium-25-coordinated-approach-assess-human-health ), na kojem su stručnjaci razmatrali pitanja mikro- i nanoplastike u hrani. Tom prilikom naglašeni su značajni nedostaci u znanju, kao i potreba za usklađenim metodama i koordinisanim međunarodnim istraživanjima.

Već 2016. godine EFSA je objavila naučnu izjavu o mikro- i nanoplastici u hrani, prvenstveno u morskim plodovima, u kojoj su takođe istaknuti ozbiljni nedostaci u znanju i nepostojanje standardizovanih metoda za procjenu rizika po zdravlje ljudi: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2016.4501

Rastuća svijest o mikroplastici u Crnoj Gori

Prema podacima iz Eurobarometra o bezbjednosti hrane u EU iz 2025. godine, svijest građana Crne Gore o prisustvu mikroplastike u hrani iznosi 23%, što predstavlja povećanje od 11 procentnih poena u odnosu na istraživanje iz 2023. godine. Istovremeno, 9% ispitanika navodi mikroplastiku kao jednu od glavnih zabrinutosti u oblasti bezbjednosti hrane, što je porast od 2 procentna poena u poređenju sa prethodnim periodom.
Ovi rezultati ukazuju na postepeno jačanje informisanosti i interesovanja javnosti u Crnoj Gori za pitanja povezana sa mikroplastikom, iako je nivo zabrinutosti i dalje niži u odnosu na prosjek Evropske unije.