Obilježen 27. januar, Međunarodni dan sjećanja na žrtve Holokausta

Prema riječima čuvenog Alberta Ajnštajna svijet neće biti uništen od onih koji čine zlo, već od onih koji to mirno posmatraju, poručeno je danas iz prostorija Jevrejske zajednice Crne Gore, koja je organizovala obilježavanje Međunarodnog dana sjećanja na žrtve Holokausta.

Brojne zvanice prisjećale su se istorijskih činjenica koje svjedoče o sistemskom i genetskom progonu, o ljudskoj svireposti i nenumanosti, i krajnjoj izobličenosti svih moralnih načela ljudskog roda, zloglasnim logorima smrti kroz koje je tokom Drugog svjetskog rata prošlo dvadeset šest miliona ljudi, a jedanaest miliona izgubilo živote na  neke od najsurovijih načina.

Predstavnice Ministarstva za ljudska i manjinska prava prisustvovale su događaju, kao i djeca iz srednjih škola i članovi/ce Jevrejske zajednice.

Mr Vesna Kovačević izložila je strahotu Holokausta iz neubičajenog ugla. Naime, profesoricu istorije zanimao je segment koji nosi jednu nadrealnu sliku o koncertu smrti, i orkestru kojim je do posljednjeg daha dirigovala Alma Roze.

U nastavku prenosimo tekst mr Vesne Kovačević u cjelini:

ŽENE I HOLOKAUST (KONCERT SMRTI)

U državi Vagnera i Getea, afirmisana je jedna  ideologija, ideologija koja govori o odabranim, superiornoj  rasi , gdje su najviše stradali Jevreji  , ali i drugi  kojima pripadaju i slovenski narodi, kojima je jedini usud bio,, konačno rješenje,, tačnije konačno uništenje.

Ništa nije slučajno, pa se sve pažljivo osmislilo, detaljno isplaniralo i znalo što znače pojmovi ,,obrađeni subjekti,,. Tako je i najveći logor smrti ,,Aušvic,, funkcionisao. Sve je bilo osmišljeno, pa  i detalji vezani za muziku . Zamislite postojao je  orkestar koji  je morao svirati melodije kada su zarobljeni vođeni ,,na kupanje,,-pogubljenje,  gdje bi im kroz otvore puštali otrovni gas .

Jedna kulminacija zla, i jedna monstruozno  jeziva priča.

Ženski logor, postrojene zatvorenice izbrijanih glava, u prugastoj odjeći, kreću na prisilni rad. Oko njih laju razdraženi psi, a tu, na blatnjavom zbornom mjestu, sjedi čudna grupa i – svira valcer, koračnica… sasvim nadrealna scena. Sablasno mršave sjenke drže instrumente i preplašenih očiju sviraju.  Imaju i dirigenticu.

Žena koja igra tu nevjerovatno bizarnu ulogu, dirigentica jedinog ženskog orkestra u nacističkom logoru smrti, zvala se Alma Roze. Violinistkinja, rođena 1906. godine u Beču, od oca Arnolda, punih pedeset godina koncert-majstora Bečke Filharmonije, i majke Justine, sestre  čuvenog kompozitora Gustava Malera.

U logorima smrti, a posebno u Aušvicu, bila je nevjerovatna koncentracija još nevjerovatnijih likova, sadista pred kojima Fromova “Anatomija ljudske destruktivnosti” skoro da izgleda kao slikovnica, a jedan od projekata im je bio da pronađu zatvorenike koji znaju da sviraju neki instrument ili da pjevaju, pa bi njihove talente koristili pri svojim hirovima. Svakodnevno su ih tjerali da sviraju zatvorenicima koji idu na rad ili pogubljenje. Jedan od zadataka su bili i “koncerti” na koje bi dolazili nacisti, da se “odmore”, nakon “napornog rada” pri selekciji novopridošlih nesrećnika od kojih je većina uglavnom ubrzo završavala u gasnim komorama.

Tako bi, “umorni”, upadali u baraku “orkestra” i tražili da im se svira i pjeva po željama,a to su :

* Dr Jozef  Mengele - “Doktor Sotona” kako su ga zvali zatvorenici, zbog njegovih zaprepašćujuće brutalnih eksperimenata nad logorašima,

*Marija Mandel- “Ljubitelj muzike” zvana “Zvijer”, komandantica ženskog logora i odgovorna samo komandantu cijelog logora, Rudolfu Hesu, i

*Irma Greze- spodoba kojoj je palo na pamet formiranje orkestra od logorašica, inače, zvana  “Hijena iz Aušvica”, miljenica Mandelove koja je na dolasku u Aušvic 1942. godine imala devetnaest godina, a tri više kad je pogubljena kao ratni zločinac. Sve monstrum do monstruma, dolazili su u baraku kao u koncertnu dvoranu gdje je orkestar funkcionisao kao užasni  džuboks.

Nadrealna scena , zločinci koji dolaze da slušaju muziku kao da nekoliko minuta prije toga nijesu u smrt poslali na desetine staraca, žena, djece. Razgovaraju, razmjenjuju šale, komentarišu, a “orkestar” ne diše. Jer može, da se izvođenje ne svidi ili prosto da nekom padne na pamet da ih se riješi. A onda… stepenicama koje vode pod zemlju, na “tuširanje”otrovom- ciklonom B, pa u pepeo koji vjetar raznosi po logoru i okolini. Naravno, hirovi nacista nijesu bili jedini način da se umre u logoru: bolesti, glad i isrcpljenost su svakodnevno odnosili živote onih koji više nijesu imali snage.

Kloparanje, škripanje, ispadanje iz tempa, drhtavi glasovi, orkestar iz nečije monstruozne mašte i još monstruozniji slušalac u sred neopisivog pakla, prizor koji zdrav razum ne bi mogao da smisli ni da se upinje sto godina.

Tako se, kažu, jednom tokom perioda najžešćeg “rada” logora kad su novopridošli direktno išli  u gasne komore, pogotovo djeca, desila jedna vrlo neočekivana situacija. Dok je orkestar bio prisiljen da svira marševe onima koji su izlazili na rad, nedaleko od rampe sa zatvorenicima koji su izlazili iz stočnih vagona pred Mengelea i njegov prst koji je, zavisno od strane na koju je pokazivao, značio život ili smrt, Mariji Mandel se za suknju uhvatio dječak od dvije-tri godine i, na opšte iznenađenje prisutnih, umjesto da ga šutne kao što bi to inače uradila, uzela ga je u naručje i poljubila ga.

Okrenula se i otišla s dječakom u rukama, dok je njegova majka urlala njegovo ime i pokušavala da se otrgne iz ruku koje su je sprječavale da ne bude ubijena na licu mjesta. Sjutradan se Mandelova pojavila sa dječakom obučenim kao dijete iz bogate porodice. Vodila ga je svuda sa sobom i svaki dan, sedmicu dana, oblačila u drugu odjeću, uzetu iz skladišta u kojem su stvari onih kojima više nijesu trebale. Onda je jednom, u sred noći, upala blijeda i uznemirena u baraku orkestra i tražila da joj se otpjeva jedan duet koji joj se sviđao. Kad se djelo završilo, bez riječi je otišla. Žene iz orkestra su par dana kasnije saznale da je prije dolaska na “koncert” odvela dječaka za ruku u gasnu komoru. Nije smjelo biti odstupanja od pravila, pa ni ona nije mogla biti izuzetak. Jevrejin je predodređen za gasnu komoru, bio on odrastao čovjek ili  dijete.

Dirigentica Alma Roze je davala sve od sebe da bi orkestar zvučao što bolje. Ne samo da bi njegova bolesna publika htjela još i njegovi članovi doživjeli još jedan dan, sedmicu, mjesec, nego i zbog sebe i djela koje su svirali – ona je rođena i rasla u bogatom umjetničkom naslijeđu i trenutak stvaranja muzike( kakve god da su okolnosti) za nju je bio svetinja. Uvijek najbolje što može, jer gazeći svoj standard, gazi sebe. Nacisti  su je zvali “Frau Alma”,  nezamislivo za Jevrejku strpanu u logor. Nerijetko bi uzela violinu i odsvirala neki solo, svojim talentom zadivila sve i time “kupila” neki maleni ustupak svom orkestru.

Dok je ona bila na čelu orkestra, nijedna žena iz njega nije završila u gasnoj komori, a one koje su bile bolesne imale su, za razliku od ostalih jevrejki u logoru, pravo na tretman u bolnici, koliko god on bio bijedan. Ona sama nije uspjela da se spasi: umrla je 04. aprila 1944. godine, po jednoj verziji od trovanja hranom , po drugoj od tifusa, po trećoj od meningitisa. Ostalo je zapamćeno da je Mandelova omogućila članicama orkestra da se oproste od Alme i odaju joj počast, a, bizarnost i apsurd su tako bili sasvim kompletni.

Kakva ironija, kakva igra sudbine. Dok joj je ujak ušao u nasljeđe čovječanstva kao tvorac muzike - svemira, kao neprikosnoveni i nenadmašni dirigent Bečke Opere i Filharmonije, čovjek pred kojim je kulturna elita stajala mirno, ona je držala palicu u užasu smrti, Aska pred vukom, da bi živjela, još jedan čas, dan, sedmicu, mjesec. Na groblju Grincing u Beču, ne mnogo daleko od njenog ujaka, leže njeni roditelji, a na njihovoj nadgrobnoj ploči nalazi se i njeno ime.

Ministarstvo za ljudska i manjinska prava