Projekat „Crna Gora radi“ za preporod državnih preduzeća

Objavljeno: 04.08.2021. 12:46 Autor: Ministarstvo finansija i socijalnog staranja

Osnivanje preduzeća „Montenegro Works“ u cilju finansijskog nadzora i reformi

Projekat „Montenegro Works“ (MW) potreban je Crnoj Gori da bi se uspostavio efikasan mehanizam finansijskog nadzora nad preduzećima u većinskom vlasništvu države i da bi se zaštitio crnogorski budžet od negativnih slučajeva iz prošlosti, kada su izgubljeni značajni prihodi zbog lošeg upravljanja pojedinim državnim firmama.

Vlada Crne Gore je usvojila Odluku o osnivanju društva sa ograničenom odgovornošču (DOO) „Montenegro Works“, koje će se baviti praćenjem i analizom finansijskog stanja u privrednim društvima u većinskom vlasništvu države i stručnom podrškom u sprovođenju reformi radi efikasnijeg upravljanja. Novo preduzeće će pružati i strateške smjernice Vladi za utvrđivanje jasne politike upravljanja kompanijama u većinskom vlasništvu države, u čemu se ogleda javni interes za predloženi koncept i osnivanje društva, što je iniciralo Ministarstvo finansija i socijalnog staranja (MFSS). Pravni osnov za donošenje odluke Vlade je u Zakonu o privrednim društvima, a to je bila i preporuka u razgovorima sa predstavnicima Evropske komisije, MMF-a i drugih međunarodnih partnera.  

Naglašavamo da neefikasno i/ili loše upravljanje privrednim društvima u većinskom  državnom vlasništvu nameću značajne ekonomske, socijalne i fiskalne troškove za državu. Samo neki od primjera prethodnom periodu su troškovi države nastali usljed: aktiviranih garancija za kredite poput onih Crnogorske plovidbe AD Kotor i Barske plovidbe AD Bar, opredijeljenog/dodijeljenog značajnog iznosa iz budžeta pojedinim preduzećima u suprotnosti sa odredbama zakona kojim se uređuje oblast državne pomoći (Montenegro Airlines AD Podgorica), kao i pozajmica iz budžeta. Uz to, značajni izgubljeni prihodi države uslovljeni su lošim upravljanjem i poslovanjem pojedinih društava u većinskom državnom vlasništvu.

Finansijskim nadzorom i podrškom u sprovođenju reformi u cilju efikasnijeg upravljanja privrednim društvima u većinskom vlasništvu države obezbijediće se profitabilnije poslovanje tih preduzeća i efikasnija upotreba javnih resursa, kao i stručna podrška i pomoć menadžmentima većinski državnih kompanija. To će povećati prihode budžeta Crne Gore kroz očekivano veće prihode od dividendi, ali i indirektno kroz povećanje drugih prihoda budžeta (PDV, porez na dohodak, porez na dobit, doprinosi) usljed boljeg poslovanja. Sa druge strane, značajno će biti ublaženi rizici od novih obaveza nastalih lošim upravljanjem i poslovanjem ovih kompanija.  

Crna Gora grabi brzim korakom u reformama koje će povećati bruto - domaći proizvod (BDP) i standard stanovništva, kroz povećanu transparentnost koja dolazi kroz jak finansijski nadzor. Državna preduzeća zapošljavaju ogroman broj ljudi i ne možemo da dozvolimo da te kompanije neefikasnim upravljanjem propadaju i da su na grbači poreskih obveznika, kao u prošlosti, ili da se zbog neadekvatnog i neodrživog poslovanja gube radna mjesta. Istovremeno, osnivanjem MW odgovaramo na apele menadžera državnih preduzeća, koji su obasipali MFSS i resorna ministarstva, tražeći finansijske analize i finansijsku stručnu pomoć. Ovo je prvi korak u realizaciji vizije domaćinskog upravljanja državnim dijelom privrede i svaki naredni korak će objediniti napore svih društvenih aktera u istom pravcu da zaživi projekat "Crna Gora radi" i to za preporod državnih preduzeća, poruka je ministra finansija i socijalnog staranja, Milojka Spajića.

Sve navedeno jasno ukazuje na neophodnost za osnivanje preduzeća za finansijski nadzor i podršku reformama, a ta potreba se najbolje može vidjeti i kroz četiri kategorije:

  1. Udio javnih preduzeća u ukupnoj privredi je značajan, a naročito u sektorima koji su u Crnoj Gori prepoznati kao prioritetni na reformskoj agendi (energetika, saobraćaj, itd);
  2. Neefikasno i/ili loše upravljanje privrednim društvima u većinskom vlasništvu države nameću značajne ekonomske i fiskalne troškove za državu, gdje spadaju i njihove pozajmice kada ih otplaćuju poreski obveznici;
  3. Javna preduzeća koja generišu gubitke predstavljaju teret budžetu u vidu aktiviranih državnih garancija, subvencija, zajmova ili ulaganja;
  4. Sprečavanje korišćenja privrednih društava u većinskom vlasništvu države kao mehanizma za zaobilaženje tradicionalnih fiskalnih kontrola i kao kanala za finansijsku korupciju;

U prilog kreiranju nezavisnog privrednog društva za nadzor nad privrednim društvima u većinskom vlasništvu države ide i činjenica da zaposlenima u resornom ministarstvu često nedostaje dovoljno znanja o sektoru koje je potrebno za efikasan nadzor, s obzirom da rad na ovim poslovima zahtjeva specijalizovane i napredne vještine i stručnosti u finansijskim analizama, korporativnom upravljanju, korporativnim finansijama i pravu. Takođe, u resornom ministarstvu fali zaposlenih sa specifičnim vještinama koje su potrebne budući da ova preduzeća posluju u različitim sektorima ekonomije od kojih su neka i regulisana posebnom nacionalnom i međunarodnom legislativom. Zato se očekuje i tehnička podrška od međunarodnih partnera (MMF, Svjetska banka, Evropska komisija), da bi se kroz „Montenegro Works“ DOO uspostavio efikasan mehanizam nadzora nad kompanijama u većinskom državnom vlasništvu.  

Podsjećamo da međunarodna i evropska praksa ukazuje na to da funkciju finansijskog nadzora nad privrednim društvima u većinskom vlasništvu države najčešće obavlja preduzeće koje je ispod Ministarstva finansija ili je potpuno nezavisna jedinica (preduzeće).

Dodatno, pojedine zemlje su otišle korak dalje pa im udjele u javnim korporacijama imaju nezavisne agencije, holding ili investicione kompanije. Model holding kompanije ima prednost angažovanja profesionalnih menadžera za upravljanje imovinom sa referencama iz privatnog sektora, koji mogu efikasnije upravljati portfolijom javnih preduzeća.

Milojko Spajić - izjava povodom osnivanja „Montenegro Works“
Da li vam je sadržaj ove stranice bio od koristi?